در روزهای جشن هشتاد و نهمین سال استرداد استقلال افغانستان، و روز تولد علامه محمود طرزی در 2-3 سنبله 1387 وزارت امور خارجه حال و هوای دیگری داشت. تجلیل از علامه محمود طرزی و شاه محمد ولی خان دروازی، اولین و دومین وزیر امور خارجه افغانستان در قالب کنفرانس بین المللی با اشتراک حدود 35 تن از اعضای فامیل طرزی مقیم در جنیوا، روم و استانبول و افغانستان شناسان خارجی و افغان وجمعی از سفیران افغانستان در خارج و روشنفکران افغان مقیم کابل از بیش از 20 کشور گردهم آمدند، کار مطالعه و برگزاری کنفرانس بیش از 8 ماه را در بر گرفت.
اهمیت این کنفرانس بیش تر از آنروست که برای نخستین بار به علامه محمود طرزی، در نقش دولتمرد و دیپلومات موفق افغان توجه می شود. با ایده ها و خردمندی علامه محمود طرزی و شاه محمد ولی خان دروازی، و رهبری اعلیحضرت شاه امان الله، شجاعانه پروسه ی دشوار نوسازی جامعه و نهادهای دولت مدرن افغانستان، مانند وزارت امور خارجه بنیان نهاده شد. طرزی و دروازی، در آغاز قرن بیستم، در نقش سفیران موفق و وزیران خارجه افغانستان مستقل، شایسته ی توجه و شناخت عمیق نسل امروز می باشند. از این زاویه، علامه طرزی و شاه محمد ولی خان دروازی ناشناخته مانده اند، شایسته است، دیپلومات های افغانستان با بازخوانی و تعمق در بینش، سلوک ورفتار آنان را الگوی کار حرفه یی خود قرار دهند، در واقع، بهترین ایده ها را برای استراتیژی تقویت نهادهای دولت در افغانستان آن گونه که طرزی و دروازی می اندیشیدند، و تجربه فراز و فرود دموکراسی شدن دوره امانی می تواند فراروی ما قرار دهد.
دوره هیجان انگیز اما دولت مستعجل امانی پایان یافت و طرزی، روزهای واپسین زندگانی خود را در غربت گذراند و محمد ولی خان دروازی، نایب السلطنت و دومین وزیر خارجه، در زندان بود و آخر توسط محکمه یی به ناحق، اعدام شد،- یاد آنان پس از 75 سال گرامی داشته شد.- شناخت چگونگی و چرایی در توالی دوره یی تلاش برای نوسازی و برگشت استبداد و یا هرج مرج که گویی سنت سیاسی کشور ما شده است، امر مهمی است که از جنبه های مختلف بایسته است در اولویت مطالعات تاریخی، سیاسی و اجتماعی قرار داده شود.
در روزهای کنفرانس، علی رغم رسم معمول در افغانستان، داکتر سپنتا با وجود مشغله فراوان که یک وزیر امور خارجه دارد، در بیشترین جلسات و بحث های دو روز کنفرانس اشتراک فعال داشت. محققان جوان از این کنفرانس استقبال شایانی با فرستادن مقاله و در خواست اشتراک کردند که اشتیاق روز افزون پژوهش درباره دوره امانی را نشان می دهد، بیشترین تاکید وزیر امور خارجه نیز بر اشتراک کارمندان جدید در کنفرانس بود.
کنفرانس با نمایش صحنههایی از سخنرانی تاریخی اعلیحضرت شاه امانالله، بهمناسبت استرداد استقلال افغانستان، پیام جلالتماب حامد کرزی، رییس جمهور و بیانیه داکتر سپنتا، شاهدخت ایندیا، سفیر فرهنگی افغانستان در اروپا با حضور جمعی از وزیران، نمایندگان پارلمان، کوردیپلوماتیک افتتاح شد. بیش از 40 تن از سفیران افغانستان، محققان برجسته ی افغان و افغانستان شناسان خارجی از کشورهای مختلف سخنرانی و بحث های پرشوری داشتند، که بازتاب وسیع در رسانه ها و محافل روشنفکری افغانی داشت، در این سخنرانی ها بر سه محور توجه گردید:
1. بررسی پردازش مفاهیم مدرن وطن، دولت- ملت، استقلال، پیشرفت و سیاستگذاری ملی در اندیشه، شخصیت و عملکرد علامه محمود طرزی و شاه محمد ولی خان دروازی؛
2. تلاش های محمود طرزی و شاه محمد ولی خان دروازی در روند استرداد استقلال و تنظیم روابط خارجی افغانستان مستقل؛
3. آموختن از منش و سلوک محمود طرزی و شاه محمد ولی خان دروازی به عنوان یک دیپلومات و وزیر خارجه ی موفق در امر باز اندیشی دیپلوماسی و اصلاحات در وزارت امور خارجه؛
محور بحث کنفرانس به گونه یی برنامه ریزی شد که تجلیل از طرزی و دروازی تنها به تشریفات دولتی و رسمی محدود نماند، در واقع، شایسته ترین تجلیل از طرزی و دروازی بازخوانی، نقد و بررسی اندیشه ها وکارکردهای آنان است، پس از افتتاحیه، سخنرانی ها و ارایه مقالات و بحث ها، قرار ذیل بو:
جلسه نخست: «بزرگداشت محمود طرزی: شخصیّت و اندیشهها»
رییس جلسه: داکتر سیّد مخدوم رهین، سفیر افغانستان در هند
- «تأثیر رویدادها و پیشرفتهای دنیای خارج بر پیدایی جنبش ملیگرایی در افغانستان، در آغاز سده بیستم»، داکتر ظاهر طنین، سفیر و نماینده دایمی افغانستان در سازمان ملل متّحد
- «نقش والای علامه محمود طرزی در کسب استقلال افغانستان، ارتقای فرهنگ، تعالی دانش، تعلیم و تربیه، اتّحاد و همبستگی مردم و تعمیم حق گفتن و نوشتن در افغانستان»، داکتر ظاهر عزیز، سفیر و نماینده دایمی افغانستان در یونسکو و ایسیسکو
- «جایگاه زن در جامعه، در اندیشه محمود طرزی»، داکتر ملیحه ذوالفقار، سفیر افغانستان در آلمان
- «سیمایی از محمود بیگ طرزی»، داکتر سیّد عسکر موسوی، مشاور ارشد وزارت تحصیلات عالی
- «طرزی و اندیشههای مدرن«، لطیف ناظمی، پژوهشگر
- «نقش محمود طرزی و خانواده او در تعلیم دختران و زنان در دوره امانیه»، خانم عادله هاشمی فرهادی، پژوهشگر
- «چگونگی معرفت دینی و فراست سیاسی علامه محمود طرزی»، داکتر عبدالغفور آرزو، مشاور وزارت امور خارجه
جلسه دوم: «تأسیس دیپلوماسی مدرن در افغانستان: نقش علامه محمود طرزی»
رییس جلسه: خالد احمد ذکریا، مدیر شعبه پنجم سیاسی، وزارت امور خارجه
- «فعالیت محمود طرزی در روابط خارجی افغانستان در عهد امانیه»، داکتر روان فرهادی، سفیر و نماینده دایمی اسبق افغانستان در ملل متحد
- «واکنش بریتانیه به نشر سراجالاخبار افغانیه»، بشیر سخاورز، پژوهشگر
- «سیاست خارجی افغانستان در عصر امانیه: ابعاد نهادی، مفهومی، و شخصی آن»، ولادیمیر بویکو، مدیر مرکز مطالعات منطقهای، دانشگاه دولتی تعلیم و تربیهی بارنئول، روسیه
- «نقش محمود طرزی و همکارانش در جنبش مشروطیّت افغانستان: در پیوند با جنبش مشروطیّت ایران؟»، داکتر امین طرزی، مدیر مرکز مطالعات خاورمیانه، دانشگاه مارین کروپس، کوانتیکو، ویرجینیا، ایالات متحده
جلسه سوم: «دولتـملّتسازی در افغانستان؛ درسهای آموختهشده از عصر امانی: نقش محمود طرزی»
رییس جلسه: داکتر ظاهر طنین، سفیر و نماینده دایمی افغانستان در سازمان ملل متّحد
- «طرزی و ظهور ملّیگرایی افغانی: شکلگیری ایدئولوژی ملّی مدرن»، داکتر سنزیل نوید، مرکز مطالعات خاورمیانهای، دانشگاه شیکاگو، ایالات متّحده
- «وطن، ملّت، استقلال، و توسعه در اندیشههای علامه محمود طرزی»، داکتر رسول رحیم، پژوهشگر
- «نقش اندیشههای محمود طرزی بر جنبش ویشزلمیان»، توماس روتیگ، مشاور ، نویسنده، و روزنامهنگار آزادآلمانی در باره مسائل افغانستان
- «نقش محمود طرزی در جنبش روشنگری و مشروطیّت، در سه دهه نخست سده بیستم»، داکتر محمد اکرام اندیشمند، پژوهشگر افغان مقیم هالند
- «تجارب هزارههای بامیان در دوره امانی»، پروفسور رابرت اِل کانفیلد، دانشگاه واشنگتن
- «فعّالیّتهای داخلی و خارجی محمود طرزی و تأثیرات عملی آنها در ایجاد دولت ملّی در افغانستان»، داکتر شاه محمود، دانشگاه روابط بینالمللی مسکو، روسیه
- تشکر شاهدخت لیلا، عروس شاه امان الله
جلسه چهارم: «بزرگداشت محمدولیخان دروازی: توسعه دیپلوماسی مدرن افغانستان»
رییس جلسه: آقای بیژنپور آبادی، پژوهشگر افغان مقیم آلمان
- «ماموریت شاه محمد ولی دروازی و تاسیس روابط دیپلوماتیک با جهان»، پروفیسور داکتر لودویک آدمک، دیپارتمنت مطالعات شرق میانه، دانشگاه اریزونا، ایالات متحده
- «گامهای نخستین در سیاست خارجی افغانستان مستقل»، داکتر ویکتور جی کارگون رییس مطالعات افغانستان، انستیتوت مطالعات شرقی، اکادمی علوم، روسیه
- «محمدولیخان: سفیر افغانستان آزاد»، آقای حبیبالله رفیع، پژوهشگر
- «نقش محمدولیخان دروازی در جنبش مشروطیت و استقلال افغانستان»، داکتر جمالالدین سینا دلیری، پژوهشگر افغان مقیم کانادا
- «چالشهای پیشاروی طرزی و دروازی در توسعه دیپلوماسی مدرن افغانستان»، داکتر اسدالله شعور، پژوهشگر افغان مقیم کانادا
- «طرزی و دروازی: بنیادگذاران سیاست مدرن در افغانستان» آقای بیژنپور آبادی، پژوهشگر
- «موافقتنامهها و پروتوکولهای امضاشده میان افغانستان و برتانیای کبیر و کشورهای همسایه در عصر امانی» آقای علییوسف صادقی (پیام)، پژوهشگرافغان مقیم مشهد
جلسه پنجم: «پیوستگی میان گذشته و حال: ایدههای بنیانگذاران و بازاندیشی دیپلوماسی و اصلاحات در وزارت امور خارجه»
رییس جلسه: داکتر داوود مرادیان، مشاور ارشد وزیر امور خارجه
- «محمود طرزی در سال 2008»، خانم نانسی اچ دوپره، مدیر مرکز مطالعات افغانستان
- «نهادها، نوسازی و بازسازی افغانستان: با الهام از آرمانهای محمود طرزی» داکتر امبریش داکه، استاد در مدرسه مطالعات بینالمللی دانشگاه جواهر لعل نهرو، دهلی جدید
- «امنیت ملّی و تأثیرات آن بر توسعه سیاست خارجی افغانستان»، توسط داکتر محمد امین احمدی، رییس مؤسّسه تحصیلات عالی کاتب
- داکتر لطیف طبیبی، پژوهشگر افغان مقیم کانادا
- آقای اسکندروف، از وزارت امور خارجه تاجکستان،
- کارکردهای محمود بزرگ طرزی، اصلاحات در افغانستان، پروفیسور محمد شفیع افریدی از پیشاور
اختتامیه
رییس جلسه: داکتر رنگین دادفر سپنتا، وزیر امور خارجه
- پروفیسور داکتر لودویک آدامِک، دیپارتمنت مطالعات شرق نزدیک، دانشگاه اریزونا، ایالات متحده
- شاهدخت لیلا، تشکر از جانب بنیاد فرهنگی محمود طرزی
- داکتر روان فرهادی، سفیر و نماینده دایمی اسبق افغانستان در ملل متّحد
- خانم نانسی اچ دوپری، مدیر مرکز مطالعات افغانستان
- خانم نسرین ابوبکر گروس، پرژهشگر و فعال اجتماعی در امور زنان
بررسی دوره امانی با دو روز کنفرانس انجام شدنی نیست، در واقع این افتتاح و آغازی دگر در طرزی شناسی به ویژه شناخت و مطالعه طرزی به عنوان یک دیپلومات شد. خوش ترین خاطره من در دوره یکسال کار به عنوان رییس مطالعات استراتیژیک برگزاری این رویداد بود،گرچه برگزاری کنفرانس های علمی در وزارت امور خارجه افغانستان جزو لایجه وظایف دیپارتمنت مطالعات استراتیژیک است، وکنفرانس های بین المللی، دوجانبه، سمینارهای مشورتی به طور منظم توسط این دیپارتمنت برگزار می شد، اما این کار بیشتر از آنرو به دلم نشست که در واقع فراتر از برگزاری یک کنفرانس، آوردن حال و هوا و روحیه روشنفکری و زنده کردن آرمان های روشنفکری افغانی در وزارت خارجه بود که پس از دوران طرزی و دروازی اکنون در پرتو مدیریت داکتر سپنتا بار دگر زنده شده است، همه همکاران در وزارت شاهد آن هستند.
پس از کنفرانس سخنرانی ها در باره سیاست خارجی افغانستان در دوره امانی در انستیوت دیپلوماسی وزارت امور خارجه برای کارمندان جوان که تازه به وزارت خارجه پیوسته اند، ادامه یافت، سالون تشریفات وزارت خارجه که محل برگزاری نشست ها و جلسات مهم دولتی و دیپلوماتیک است به نام محمد ولی خان دروازی و سالون در حال بازسازی قصر ستور به نام علامه طرزی نام گذاری گردید. همچنان تا تا 23 نوامبر سال جاری که سالروز وفات علامه محمود طرزی است برنامه هایی که پیام طرزی برای متعلمان و اهل معارف با همکاری وزارت معارف و طرزی به عنوان پدر ژورنالیسم افغانستان با همکاری فاکولته ژورنالیسم رساندند. کار با اولین جشنواره سالانه معرفی کتاب برتر به نام «جشنواره کتاب برتر علامه طرزی» که امید است هر سال تکرار کرد، پی گیری شده است.
0 نقد و نظر خوانندگان:
ارسال يک نظر