تلوزیون فارسی بی بی سی؛ تنها نام مشترک کافی نیست!

Sunday، January 18، 2009

پخش تلوزیون فارسی بی بی سی که از دو سال پیش با سرو صدای بسیار از آن گپ زده می شد، روز 25 ماه جاری آغاز شد، تلوزیون فارسی، هر روز از ساعت 17 تا 1 بامداد به وقت تهران و 18 تا 2 بامداد به وقت کابل به طور مستقيم و زنده از لندن پخش می شود که از وبسايت فارسی بی بی سی نيز قابل دریافت است.این تلوزیون قرار است بیش از 100 ملیون فارسی زبان را در سه کشور افغانستان، ایران و تاجکستان تحت پوشش قرار دهد. گردانندگان آن می گویند که می خواهند از معیارهای حرفه یی ژورنالیسم بهره برده و خبررسانی بی طرفانه، مستقل و منصفانه را نشان دهند.

من تلوزیون بی بی سی را از وب سایتش دیده ام، با آن که مانند بسیاری از افغان ها گوشم به صدای گویندگان عادت کرده بود اما چهره های مجریان کمی بیش از حد اصلاح شده و رنگ و روغنی، بیش از وقتی که از نزدیک دیده ام و بیش از تلوزیون های دیگر به نظرم رسید! فکر کردم شاید از شوق قرار گرفتن در برابر کمره تلوزیون یا از عادت من به صدای مجریانی باشد، که از میان گویندگان رادیو انتخاب شده اند.

چند ماه پیش در کابل از یکی از مدیران طلوع (پربیننده ترین تلوزیون در افغانستان و رقیب تلوزیون فارسی بی بی سی) در مورد تلوزیون بی بی سی پرسیدم، گفت: این تلوزیون مانند وب سایت آن، بیشتر ایرانی خواهد بود تا افغانی! در این چند روز نخست، برای افغان ها خبر خوش اما بسیار گذرا بود، و انتقادها از این تلوزیون و سیاست نشراتی آن بیشتر شده است، بسیاری از افغان ها احساس می کنند که تلوزیون فارسی بی بی سی تنها یک نام مشترک است، چهره و صدای افغان ها و پوشش خبری آن، خلاف آن چه انتظار می رفت، نسبت به ایرانی ها بسیار ناچیز است، با آن که در افغانستان استفاده از ستلایت، و شبکه کیبلی هیچ محدودیت ندارد و افغان ها می توانند بدون دغدغه از آن استفاده کنند و بی بی سی در کابل و ولایت های افغانستان دفتر و گزارش گران فعال دارد، در حالی که در ایران ستلایت غیر قانونی است و جریمه هنگفت و گاهی زندان در انتظار استفاده کنندگان آن است. و دولت ایران به تلوزیون بی بی سی در تهران مجوز دفتر و گزارش گر فارسی نداده است. اما تمرکز این تلوزیون بیشتر به ایران است تا افغانستان و از تاجکستان که هیچ نشانی دیده نمی شود.

تلوزویون فارسی بی بی سی می تواند رسانه مشترک فارسی زبان افغانستان، ایران و تاجکستان باشد، گرچه چندین ملیون افغان مهاجر در سه دهه گذشته در ایران زندگی کرده اند اما واقعیت این است که اکثر ایرانی ها در باره افغانستان و تاجکستان اطلاعات بسیار کمی دارند و هنوز نسبت به افغان ها و تاجک ها احساس بیگانگی می کنند. تلوزویون دولتی ایران و شبکه های محلی در این سه کشور به نزدیکی فرهنگی میان فارسی زبانان اولویت نداده اند، و کار جدی نکرده اند.

تلوزیون فارسی بی بی سی می تواند با بهره بردن از مجریانی که به گویش های تهرانی، کابلی و تاجیکی تسلط دارند یک لهجه میانه و متعادل را ارایه کند و به نزدیکی فرهنگی بیشتر در منطقه کمک کند. لهجه مجریان تلوزیون بی بی سی، به خاطر استفاده از واژه ها، عبارت ها و گویش کوچه-و-بازاری از لهجه خشک و رسمی تلوزیون های افغان و ایرانی متفاوت شده است، نمی دانم آیا از ناجیه غلامی و جمال موسوی، دو گوینده افغان نیز خواسته شده است تا به لهجه تهرانی برنامه اجرا کنند؟ لهجه گویندگان موضوع حساسیت برانگیز به ویژه در افغانستان است، و افغان ها انتظار دارند این تلوزیون در این زمینه تعادل را نگه دارد و از گویش های رایج فارسی در افغانستان نیز بهره بگیرد.

خبرها و تحلیل سیاسی رادیو بی بی سی تاثیر گذار ترین رسانه بر تحولات سیاسی افغانستان پس از نیمه دوم سده بیستم بوده که محدودیت کمتر و استقلال عمل بیشتر و کار حرفه یی تر را عر ضه کرده است، انتظار می رود که تلوزیون فارسی بی بی سی مانند رادیو آن در خبر و تحلیل سیاسی در افغانستان از رقیبان پیشی بگیرد و در برنامه های های اجتماعی و هنری نیز پیش تاز باشد، این تلوزویون می تواند از مجری های زن بدون محدودیت حجاب، ترانه ها و برنامه هایی در مورد خانواده و جوانان که تلوزویون های خصوصی افغان در پخش آن محدودیت زیاد دارند، بهره برد.

همچنین بی بی سی این امتیاز را دارد که به آگهی های تجاری متکی نیست، تلوزیون های خصوصی افغانستان که آگهی های تجاری، حتی سه چهار بار در میانه یک فیلم یا سریال یا حتی میزگرد سیاسی پخش می کنند، برای بسیاری از بیننده ها خیلی خسته کن شده است.

دولت افغانستان از آغاز به کار تلوزیون فارسی بی بی سی استقبال کرد اما دولت ایران آن را برای "امنیت ملی" تهدید توصیف نموده و خطرناک خوانده است و از لزوم تدابیر خاص در برابر این تلوزیون سخن گفته است. گرچه سال هاست تلوزیون های دیگر ایرانی توسط ایرانیان مقیم امریکا و اروپا و صدای آشنا امریکا نیز در ایران توسط ماهواره (ستلایت) قابل دریافت است.

در ایران 6 کانال تلوزویون دولتی وجود دارد که همواره تحت کنترول محافظه کاران بوده و رییس رادیو و تلوزویون را رهبر مذهبی ایران منصوب می کند. شاید بیش ترین نگرانی جمهوری اسلامی از تلوزویون بی بی سی به خاطر پوشش انتخابات پیش رو ریاست جمهوری ایران باشد، تلوزیون بی بی سی می تواند صدا و تصویر اپوزیسیون خارج را به جامعه داخلی ایرانی نشان دهد و تبدیل به تریبون جریان اصلاح طلب و روشنفکران دگراندیش ایران شود که پس از شکست سخت در انتخابات های گذشته ریاست جمهوری و مجلس شورای اسلامی، اکنون بار دیگر برای به دست گیری ریاست جمهوری و مجلس دست به تلاش های گسترده یی زده اند و افکار عمومی ایرانیان نیز اقبال بیشتر به آنها را نشان می دهد.

در افغانستان اکنون علاوه بر شبکه رادیو و تلوزیون ملی، 14 تلوزیون خصوصی فعال است و بازار رقابت رسانه ها دراین حوزه بسیار داغ می باشد، اکثر این تلوزیون ها با کمبود کدرهای متخصص مواجه اند، نبود کمپنی های تهیه برنامه نیز در افغانستان که حرفه یی برنامه تولید کنند، به شدت احساس می شود. این تلوزیون ها بیشتر بر درآمد آگهی های تجاری اتکا دارند و تعدادشان هنوز وابسته به پول رهبران احزاب جهادی است و مردم از این شبکه ها به نام تلوزیون های شخصی آن ها یاد می کنند.

پیش بینی می شود انتخابات ریاست جمهوری و پارلمانی پیش رو در بهار یا تابستان 2009 در افغانستان بازار گرمی برای تلوزیون های خصوصی افغان فراهم کند. تلوزیون فارسی بی بی سی که از توانایی ها و امکانات برتر بهره مند است، در این رستا می تواند نقش تعیین کننده یی ایفا کند.

تلوزیون مشترک در منطقه یی که علی رغم تاریخ و پیش زمینه مشترک فرهنگی، اکنون با تنوع زیاد فرهنگی، از شکاف های عمیق و گاهی متضاد سیاسی، فرهنگی رنج می برد گرچه کاری هیجان انگیز است اما دشواری های زیادی پیش رو خواهد داشت و ظرافت، دقت و تامل بسیار می طلبد تا جایگاه شایسته خود را بیاید، برای دوستانم و کارکنان این تلوزیون در راه نزدیکی فرهنگی میان ملت های جدا افتاده در حوزه زبان فارسی آرزوی موفقیت می کنم.